Kum 2012 Malaysia phanmi Sakta Unau Hna Hniang an i hrawm lio
Sakta Unau hawidawt cheukhat hmanthlak
MINUNG HI ZEIDAH KAN SI?
Minung hi zei kan si ti a ruat lomi le a thei lomi kan tampi lai dah. A ngaite ahcun zei kan si ti theih hi a biapi tuk, thihnak le nunnak ca tiangah a biapimi a si. Cucaah Nun a duhmi, lawmh a duhmi pohpoh nih minung zeidah kan si ti hi a phi kan kawl a hau. Asinain a poinak cu vawlei ah aphi kan hmu kho lai lo. Hlan lio Aristotle (Greek philosopher 384-322 BCE) chan ahcun mifim pawl nih “minung hi zeidah a si?” timi a phi an chuah khawh. Asinain a tuchan ahcun an chuah kho hoi ti lo. Aristotle a thih hnu ah, mifim pawl nih minung cu pumsa le thinlung komh mi sinak (being) khi a si an ti. Afawinak cun minung cu pumsa lawng si lo, sinak dang zong a ngei ti khi si. Cucaah minung nih pumsa a nunnak caah tirawl a herh, cun a thinlung caah fimcawnnak a herh an ti. Cu ticun minung caah tirawl le fimnak cu biapi ngai in kalpi a rak si. Tuchun ni tiangah tirawl le fimnak caah harnak phunphun ton cio a si. Cucaah tuchan minung cu pawcawmnak le fimnak ahcun a dongpar kan phan cang ti khawh a si. Hlan lio pawcawmnak, fimnak le tuchan pawcawmnak, fimnak cu aa dang tuk cang. Kan theihmi, kan ei dinmi aa dang tuk ti cu mithmuh kut tongh a si. Minung sinak hi pumsa le thinlung lawng komh mi, tirawl le fimnak lawng a herhmi rak si sehlaw, chim hau lo in, ni hin minung pawl cu lawmh ngaingai awk a si hnga. Asinain, biatak cu a lingtalet in a rak si. Tirawl le fimnak lawng a za ti lo. Cu ti a si ahcun, minung hi zeidah kan si? Zeitindah ka theih khawh lai? Vawlei ah a phi hmuh khawh a si lo, Pathian lawnglawng nih abia ah a langhter khawh.
Genesis 2:7, ah “Cun Bawipa Pathian nih vawlei khan tlak tlawmpal a lak I mipa ah a ser, nunnak petu thaw kha a hnar chungah a chuahhnawh I mipa cu a hung nung.” Minung cu sermi kan si Pathian nih a kan ser ti a fiang. Cun, minung sernak ah Pathian nih tlak a hman ti a fiang. Bible cahlun thiam pakhat nih a hrilhfiah ning ahcun, Yahweh Pathian nih minung cu leidip in a ser, cucaah minung le leidip cu then khawh an si lo. Cun, hi Bible nih minung derthawmnak le man ngeih lonak zong a langhter a ti.
Pathian nih minung cu leidip in a ser, asinain cu ka ahcun a dong lo, a hnar chungah thaw a chuah hnawh ti kan hmuh. “thawchuahhnawh” timi hi Hebrew holh in neshamah (נְשָׁמָה) ti a si, asullam cu nunak, thaw, thlarau tiah an leh. Pathian nih leidip in a sermi minung chungah a thlarau a khumh ti khawh a si. Cu hnu lawngah mipa cu thlarau sinak ah a hung cang. Afawinak cun, a nungmi thlarau ah a hung cang. A si ahcun “minung cu zeidah a si?,” A nungmi thlarau a si. “Kei cu a nungmi thlarau ka si.” Hi hi nan ka in chim cio uh. A nungmi thlarau timi a sullam cu, afawinak in, thlarau a nung hrimhrim dingmi a si tinak khi a si. Cucaah, pakhatnak: minung cu, anungmi thlarau, a nunnak caah Thlarau a simi Pathian he pehtlaihnak a ngeih hrimhrim a hau.
Pahnihnak: Pathian he pehtlaihnak ngeih dingah minung nih Pathian bia a zumh, a zulh a hau. Kan pumsa nih rawl a herh bantuk in kan thlarau nih Pathian bia a herh ve. Cucaah pei, Pathian nih a bia in nung dingin a kan cawnpiak lengmangnak a si cu. Jesuh nih Matthew 4:4 ah, “Minung hi rawl lawngin a nung kho lo, sihmansehlaw Pathian nih a chimmi poh cu a nunnak a si lai” a ti. Na paw cu zeizathmanh khimter law, nunnak a si hlei lo tinak si. Pathian bia lawnglawng hi a nungmi thlarau caah nunnak a si.
Pathumnak, a nungmi thlarau nihcun a nunnak caah nunnak petu thlarau a herh. 1 Corinthian 15:45 ah, “Mi hmasabik Adam cu minung ah ser a si, sihmansehlaw Adam hmanung bik cu nunnak petu thlarau a si.”Nunnak petu thlarau a simi Jesuh a rat I nunnak a ka pek tik lawnglawng ah kan nih cu a nungmi thlarau kan hung si, nunnak taktak in kan nung kho. Tahchunnak ah, Yekhe tetta (Refrigerator) cu electric he peh lawngah rian a tuan kho. Lectric he peh lo ahcun thirpung sasawh bantuk ceo khi a si. Cu ve bantuk in, minung cu nunnak petu thlarau a herh mi kan si. Jesuh lawnglawng hi thlarau-nunnak petu cu a si. Cucaah mi vialte nih Jesuh zumh in kan nun ding a si. Jesuh zumh ti cu khrihfa can sasawh khi a si lo. Nunnak hrim hrim co khi a si. Minung cu Jesuh khrih nunnak an ngeih lawngah a nung kho dingin sermi kan rak si. Minung cu rawltampi ei zong san a tlai lo, a nungmi thlarau a si caah nunak petu thlarau Jesuh in a nun tik lawngah nunnak taktak, zungzal lawmhnak in a nung kho. Kei cu anungmi thlarau ka si, Jesuh cu thlarau nunnak petu a si.
Minung nih tirawl, chawva le fimnak lawngin a nun ahcun, Pathian hmuhnak ah leidip sasawh khi a si. Jesuh a zum lo mi hna caah “zumlotu” timi biafang hi kan hman cio. Asinain Pathian mithmuh ahcun leidip sasawh le zeicahman ah a tha lomi khi an si. Biaceih ni ah meiphu chung peih ding dah ti lo cu, zeihmanh an tha hnem lo. Cucaah, anungmi thlarau ka si ti aa thei lomi cu zungzal mei chungah peih dingmi leidip khi an si. Cucu, kan mah tein kan I theih cio a hau. Vawlei chawva, ti le rawl, fimnak le vawlei nunphung zeibantuk hmanh ngei ko law, Cu hna nihcun lawmhnak taktak a kan pe kho bal lo.
Vawlei nih a kalpi mi cu ti le rawl, rumnak, fimnak le nunphung thami kan ngeih ahcun kan I nuam lai ti a si. Zeicatiah vawlei nih minung hi anungmi thlarau asi ti a thei lo. Asinain atu ahcun Pathian bia kan theih cang. “Minung cu a nungmi thlarau, Pathian bia in a nung dingmi,” “minung cu a nungmi thlarau, nunnak petu thlarau thawngin a nung dingmi,” “minung cu Jesuh thawngin a nung dingmi a si,” ti kan theih cang. Cucaah, zumhnak nih biachiahnak atuah cang lai. Pathian bia kan theih hnu ah tah, ti rawl le nunphung lawng kan kawl rih ko lai maw? Jezuh zumhnak in dah ka nung cang lai?
Lailei ahcun kumthar zan le zing cu mi min ceih a tam ngai. Kumthar zingah minchia cu vak hlah u a timi zong an um. Kumthar zingah “Sui tum” nih innkai ahcun tukum cu kan rum lai tiah an ruah. “Chia Hlei” nih innkai ahcun chiatnak ah an ruah. Hi bantuk hi khrihfa zumtu nunning a si lo, hlan lio laiphungum zumhnak a sinain, a tu tiangah an um pah len rih. Cun kumthar ahcun sualnak tuah ti lo ding thlacam le biakam zong a um tawn. A litalet in, misual kan si I hngalh tu khi thluachuahnak a si deuh. Zeicatiah mah le sining hngalh cu Jesuh ka herh ti i theihnak khi a si.
“Minung hi zeidah kan si” ti a hngalmi le Jesuh zumhnak in nunthar a comi si cio hram uh. Cu cu na kumthar taktak, thluachuah na hmuh kum cu a si lai. Careltu dihlak Pathian nih thluachuah in pe hna seh.
By
Rev. Tan Ceu Thang
